Kiến đầu to xâm hại

Pheidole megacephala

Ghi nhận ở Việt Nam

Pheidole megacephala

Đặc điểm nổi bật

Loài xâm hại phổ biến, lấn át kiến bản địa.

Phân họ
Myrmicinae
Phân bố
Nhiệt đới toàn cầu

Ảnh mẫu và quan sát nghiên cứu

Ảnh thực địa

Kiến thức về loài

Dấu hiệu nhận diện

Thợ lớn có đầu gần hình tim với thùy sau đầu trơn bóng. Thợ nhỏ đi cùng đàn có đầu cân đối hơn hẳn. Ảnh chính diện thợ lớn cho thấy rãnh giữa hai thùy và mức độ có vân ở nửa sau đầu, hai chi tiết có ích khi đối chiếu khóa định loại.

Sinh cảnh và tập tính

Loài này được ghi nhận cả ở sinh cảnh tự nhiên lẫn nơi có hoạt động của con người. Tại một khu rừng mưa ở Úc, khảo sát thực địa cho thấy nơi loài đã thiết lập quần thể có ít kiến bản địa và động vật không xương sống hơn các điểm đối chiếu.

Phân bố và ghi nhận

Loài có nguồn gốc ở châu Phi cận Sahara và đã phát tán đến nhiều vùng nhiệt đới. Nghiên cứu so sánh mẫu năm 2025 ghi nhận một mẫu từ Vĩnh Long, Việt Nam.

Quan sát chuyên sâu

Từ một con tìm mồi đến nhiều con giữ mồi

Trong thí nghiệm đặt gián non gần đường kiến đi, thợ tìm thấy mồi trước và các thợ khác sau đó tới cùng vị trí. Nhiều con có thể giữ hoặc kéo các phần cơ thể của mồi cùng lúc. Đây là hành vi quan sát được trong thí nghiệm với mồi cỡ cụ thể. Một đoạn quay đủ dài từ lúc thợ đầu tiên phát hiện đến lúc các thợ khác đến cho thấy quá trình huy động rõ hơn ảnh chụp một cụm kiến đã vây mồi.

Đọc mẫu Vĩnh Long cùng khóa định loại

Một nghiên cứu so sánh công bố năm 2025 sử dụng mẫu từ Vĩnh Long. Mẫu địa phương giúp nối ghi nhận trên bản đồ với một cá thể có thể đối chiếu. Trong nhóm megacephala, khóa định loại dựa nhiều vào kiến thợ lớn. Khi có cả thợ lớn lẫn thợ nhỏ đi từ một khe, nên chụp cả hai dạng, ghi tỷ lệ và vị trí. Đặc điểm ở phần sau đầu của thợ lớn cần ảnh đủ nét để thấy lớp vân và rìa đầu.

Đường thợ đi thay đổi theo mồi

Các thí nghiệm về kiếm ăn dùng những điểm thức ăn thay đổi theo thời gian để xem đàn điều chỉnh đường đi ra sao. Thợ có thể củng cố đường tới một điểm đang có mồi và chuyển hoạt động khi điều kiện đổi. Quan sát tại một vườn cũng có thể ghi hai thời điểm trên cùng đoạn đường, xem thợ có còn đi hàng và còn mang mồi về không. Lưu lượng thợ trên một nhánh mô tả hoạt động lúc ghi hình, còn vị trí tổ cần quan sát thêm.