Kiến tự nổ

Colobopsis explodens

Ghi nhận ngoài Việt Nam

Colobopsis explodens

Malaysia

Đặc điểm nổi bật

Kiến thợ tự làm vỡ bụng, phun chất dính để chặn kẻ thù.

Phân họ
Formicinae
Phân bố
Borneo

Kiến thức về loài

Dấu hiệu nhận diện

Kiến thợ nhỏ có đầu nâu đỏ và dáng thon, còn kiến thợ lớn có phần trước đầu cụt như một nút chặn. Hai dạng thợ trông khác nhau rõ rệt, và việc định danh trong nhóm Colobopsis cylindrica cần đối chiếu nhiều đặc điểm hình thái.

Sinh cảnh và tập tính

Trong đàn sống trên cây, kiến thợ lớn có thể dùng đầu để bịt cửa tổ. Khi đối đầu với kẻ tấn công, một số kiến thợ nhỏ tự làm vỡ thành bụng, giải phóng chất tiết dính và chết sau hành vi phòng vệ này.

Phân bố và ghi nhận

Mẫu chuẩn đến từ khu rừng Kuala Belalong ở Brunei, trên đảo Borneo. Bài mô tả loài cũng ghi nhận mẫu từ Malaysia và Thái Lan.

Quan sát chuyên sâu

Đường kiếm ăn trên thân và lá

Ở Kuala Belalong, Brunei, các nhà nghiên cứu quan sát thợ nhỏ đi thành hàng dọc thân và cành của nhiều cây. Một số con dừng dưới lá để rà và liếm bề mặt. Chúng cũng lấy những mẩu côn trùng chết, quả và cá khi được đặt trên đường kiếm ăn. Các thử nghiệm với một số mẫu nấm sợi lấy từ lá chưa thấy kiến ăn chúng. Thành phần mà kiến thu được khi rà lá ngoài tự nhiên vì thế vẫn còn là câu hỏi mở.

Chất tiết vàng dùng khi đối đầu

Ở thợ nhỏ, túi chứa của tuyến hàm kéo dài về phía bụng. Khi đối đầu ở khoảng cách gần, con thợ có thể co bụng mạnh đến mức thành bụng rách, để chất tiết vàng dính tiếp xúc với đối thủ. Con thợ chết sau đó. Trong thử nghiệm, chất tiết ức chế một số vi sinh vật, còn độc tính trực tiếp với côn trùng thấp ở điều kiện được kiểm tra. Độ dính của chất tiết và cách nó bám lên đối thủ là hai chi tiết quan trọng khi quan sát.

Những cá thể hiếm gặp bên ngoài tổ

Thợ nhỏ là dạng gặp nhiều nhất trên đường kiếm ăn. Thợ lớn có phần trán bẹt và hiếm khi đi ra ngoài. Trong hai lần ghi nhận ở Brunei, kiến cái và kiến đực có cánh rời tổ sau chạng vạng để bay giao phối. Những cá thể có cánh còn được tìm trong một mảnh tổ tách khỏi vị trí ban đầu. Bộ mẫu gồm cả kiến sinh sản giúp so sánh loài này với những họ hàng có thợ nhỏ rất giống nhau.

Video tư liệu

Khung hình video tư liệu

Cận cảnh qua kính hiển vi ghi hành vi tự vỡ bụng để phòng vệ của kiến thợ Colobopsis explodens. Đây là cảnh thí nghiệm, với kiến thu từ rừng mưa thấp Kuala Belalong, quận Temburong, Brunei trên đảo Borneo.

Xem video
Khung hình video tư liệu

Tư liệu do nhóm nghiên cứu công bố về sinh cảnh, vị trí làm tổ và hành vi của kiến nổ Colobopsis explodens tại khu nghiên cứu Kuala Belalong, Brunei trên đảo Borneo.

Xem video